Gjuhe Shqipe dhe Letersi – Matura shteterore 2019

Provimet e Maturës janë fundi i rrugëtimit të shkollës së mesme nga nxënësit, për t’u hapur këtyre të fundit një rrugë tjetër drejt fillimit të shkollës së lartë dhe nisjen e rrugëtimit të tyre si studentë.

Provimet e Maturës janë provimet më të rëndësishme në rrugëtimin tuaj akademik, për arsye se rezultatet e këtyre provimeve do të llogariten bashkë me notën tuaj mesatare e si rrjedhojë ato do të ndikojnë shumë në mesataren tuaj e cila do të përdoret për t’ju bërë juve të mundur kalimin dhe rregjistrimin në një program studimi në universitet.

Provimi i gjuhës shqipe dhe letërsisë është provim i detyruar së bashku me gjuhën e huaj dhe matematikën. Këtyre lëndëve duhet t’i jepni një rëndësi të veçantë në mënyrë të tillë që të arrini notën maksimale në provimet përfundimtare.

Duke u bazuar tek programet orientuese të bëra publike nga Ministria e Arsimit si edhe nga IZHA, ne do të flasim për pikat kryesore në të cilat ju duhet të përqëndroheni për të qënë të përgatitur për provimin e gjuhës shqipe dhe letërsisë.

Provimi i letërsisë do të përmbajë ushtrime sipas kësaj ndarjeje:

Pjesa e parë: Tekst joletrar dhe njohuritë e

aftësitë gramatikore, drejtshkrimore dhe të

pikësimit.

Teksti joletrar (përshkrues, rrëfyes, informues paraqitës dhe argumentues) do të jetë i panjohur për nxënësit. Njohuritë dhe aftësitë gramatikore, drejtshkrimore e të pikësimit do të integrohen me tekstin joletrar.
Pjesa e dytë: Tekst letrar Fragmentet do të jenë nga veprat letrare që janë përcaktuar në programin orientues.
Pjesa e tretë: Ese Eseja dëshmon formimin gjuhësor dhe letrar të nxënësit. Tema e esesë mund të lidhet me njërën nga pjesët e mësipërme.

Për secilën nga këto ndarje ju duhet të përgatiteni me ushtrime dhe duke lexuar.

Njohuritë që duhet të keni

Duke u bazuar nga programet e orientimit, për secilën nga ndarjet e mësipërme duhet të fokusoheni tek këto njohuri:

Njohuritë që duhet të keni – Gjue Shqipe dhe Letersi (klikoni këtu)

Pasi të keni shqyrtuar të gjitha tematikat mësimore të mësipërme, do t’ju paraqesim më poshtë teza që kanë rënë në provimet e kaluara të Maturës, në mënyrë që të keni një ide të tipit të ushtrimeve që do të hasni gjatë provimit. Vini re që në Maturën e vitit 2019 janë bërë disa ndryshime në strukturën e provimit kështu që provimet e kaluara të Maturës do të jenë pak më ndryshe nga provimi që do të keni këtë vit.

Ushtrime në provimet e kaluara

Menyra se si provimi i gjuhës shqipe dhe letërsisë është i hartuar është në këtë formë:

Provimi i gjuhës shqipe dhe letërsisë përmban dy tekste. Një tekst është një tekst i çfarëdoshem ndërsa teksti tjetër është një tekst që do të bjerë nga lista e veprave që mësoni gjatë 3 viteve të gjimnazit.  Një nga veprat e listuara më poshtë do t’ju bjerë në provim. Lista e autorëve dhe veprave që mund të hasni është kjo:

  • Homeri
    – Iliada.
  • Eskili
    – Prometeu i mbërthyer.
  • Aligeri
    − Ferri.
  • Shekspir
    – Hamleti.
  • Gëte
    – Fausti.
  • Hygo
    – Katedralja e Parisit.
  • De Rada
    – Këngët e Milosaos.
  • Naim Frashëri
    – Lulet e verës.
  • Xha Gorio.
    – Balzak
  • Albert Kamy
    – I huaji.
  • Lasgush Poradeci
    – Ylli i zemrës,
  • Migjeni
    – Novelat e qytetit të veriut.
  • Dritëro Agolli
    – Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo.
  • Ismail Kadare
    – Pallati i ëndrrave.

Ndërsa teksti tjetër që do të hasni hartohet nga Ministria specifikisht për provimin.

Teksti i parë

Klikoni këtu për të hapur tekstin e parë

Kur shkruajmë

Nje cope e bardhe letre mund te jete ngacmuese dhe e frikshme. Ndoshta cdo
shkrimtar I njeh mire te dyja keto ndjesi. Une e besoj kete. Do te deshiroja qe, ne
kete liber me poezi, te perfshija edhe nje letër per ju, pasi deshiroj tju flas
individualisht. Do te deshiroja tju thosha: degjoni brenda vetes zerin tuaj te
brendshem. Respektoni mendimet, ndjenjat dhe idete tuaja. Luani me fjalet.
Eksploroni bashke me gjuhen kenaqesine e te qenit gjalle.

Jeta ndonjehere eshte e dhimbshme dhe kjo ben qe shpesh te shkruajme per
takime te trishtuara, per nje mik qe na ka tradhtuar apo vdekjen e njërit prej
prinderve. Ka dite kur jemi plot gezim dhe ndihemi si ne ajer. Mund te fluturojme!
Nese shkruajme sinqerisht, zbukojme vetveten. Nuk eshte kurre e thjeshte. Nuk
eshte e thjeshte te shfaqim vetveten ne shkolle, por, mos harroni se te shkruarit
eshte praktike. Pa u praktikuar, ju nuk mund te arrini kurre te degjoni dhe te
kendoni kengen tuaj unike. Gjithmone kam qene lexuese. Kjo ne fakt eshte edhe
pergatitja me e mire per tu bere nje shkrimtar. Kur isha ne shkolle, lexoja libra
komike, libra me mistere si dhe revista dhe libra nga biblioteka e qytetit. Isha deri
ne gryke e mbushur me fjale.

Gjithnje me ka pelqyer te shkruaj, por u bera nene perpara se te vendosja per te
shkruar. A mos ishte kjo per shkak te faktit qe mendoja se skisha asgje per te
thene? A mos valle nuk besoja se mund ta shprehjagjthçka si duhet? Apo mos
ndodhi per shkak se ne shkolle nuk degjova kurre nje shkrimtar qe te ishte si une,
pra te fliste ne dy gjuhe njekohesisht, dhe, ne nje fare menyre, arrita ne
perfundimin se, “njerezit si une”, nuk mund te beheshin dot shkrimtare?

Kam ne dhome, tamam perballe tavolines sime, fotografine e nje shkrimtari, qe
gjithnje e kam pelqyer. Kush eshte i juaji? Deshironi te beheni shkrimtar? A do te
deshironi ti shkruanit, vizatonit apo kendonit historite tuaja?

Une u bera shkrimare, sepse fjalet me jepnin aq shume kenaqesi, saqe gjithnje
kam pasur deshiren ti zhys duart dhe zemren brenda tyre, te shikoj se cfare mund
krijoj, cfare mund te shkruaj ne nje flete te bardhe. Kam mesuar se disa shkrimtare
jane te qete dhe te ndrojtur, te tjere te zhurmshem, disa thjeshte te padurueshem.
Disa shkruajne shpejt dhe disa ngadale, si nje I moshuar, I cili perpiqet te ngjise
kodren ne nje dite me ere.

Deshiroj te ndaj me ju disa nga sekretet tona.

I pari eshte se ne te gjithe lexojme. Disa nga ne pelqejne misteret dhe disa te tiere
pelqejne kujtimet, por shkrimtaret jane lexues. Ne jemi kureshtare te mesojme se
çfarë bëjne te tjeret me fjalet, por ajo qe esht me e rendesishme, na pelqen ajo
cfare ndodh me ne kur hapim nje liber, menyra si udhetojme neper fletet e tij.

Nje sekret tjetër eshte se shkruajme shpesh. Nuk po flas vetem per procesin e te
shkruarit. Ne qendrojme me veten, shkruajme ne aeroporte apo tavolinen e
kuzhines apo edhe tek peceta e bukes.

Zakonisht jemi te zhurmshem. Pyesni per kete femijet e mi. Shkrimtarët jane
edhe koleksioniste. Ne grumbulojme fakte, fraza dhe histori: emrat e kaktusit si
dhe ç’emer ka djathi ne disa gjuhe.

Ne njezet vitet e fundit, une kam shpenzuar githnje e me tepër kohe duke shkruar
libra pēr femije dhe te rritur. Kam marre shume kundershtime dhe ndoshta do te
marr edhe shume te tera. Po kush e vret mendjen! Thjesht kam vazhduar te
shkruaj dhe te rishikoj githçka. Rishikimi eshte tashme një nga pjeset me te
parapelqyera te te qenit shkrimtare, megjithese nuk jam ndjere githnje keshtu. Me
pelqen te merrem me ate qe kam shkruar, nje pikture, nje libër apo një poeme dhe
te perpiqem ta shkruaj ate sa me mire, duke ndryshuar fjalet apo ritmin.
Ndonjehere duke ja nisur nga e para.

Te shkruarit eshte menyra ime per ta njohur veten me mire apo per te degjuar dhe
zbuluar se çfare eshte e rendësishme per mua, çfare me trishton, çfare me ben te
ndryshme, çfare me ben te jem unë, te zbuloj emrin tim te vertete. Te shkuarit me
ben te ndihem me pak e vetmuar. Une kam githe keto fjale ne te dyja gjuhet e mia,
qe me peshperitin e ndonjehere me bertasin dhe qe presin ti fus ne pune, ti
kombinoj, keshtu ato mund t’u ngjiten maleve ne kembe apo te zbresin poshte ne
fundin e detit te qete.

Po ju? Ndoshta keto poezi, te marra nga pērmbledhjet e mia: Lartesite, Kufite,
Bashkesia, bashkë me disa poezi te reja, te shkruara per kete liber, per ju, do tju
nxisin te shkruani poezite tuaja per nje person apo vend te veçante, per nje frike
gri apo lumturi te gjelber. Cilat jane lulet tuaja, gjembat, renjet?Mos harroni miqte
e mi, mos flisni kurre keq per shkimet tuaja. Mos beni kurre shaka me to. Nxirreni
jashte zerin tuaj te brendshem dhe na lejoni ta degjojme. Hajdeni, bashkohuni me
familjen serioze dhe kaq të pazakonte te shkrimtareve.

Pyetjet me alternativa për tekstin e parë:

Autorja e konsideron nje faqe te bardhe si:
A. Argetuese
B. Misterioze
C. Terheqese
D. Sfiduese

Përgjigja e saktë

Përgjigja e saktë është D.

2. Si jane organizuar nga autorja paragrafet 8 deri ne 10?
A. Duke listuar praktika te zakonshme te perdorura nga shkrimtare.
B. Duke krahasuar strategjite qe shkrimtaret perdorin per te zhvilluar identitetin e tyre.
C. Duke deklaruar strategjite qe shkrimtaret shmangin si te papershtatshme
D. Duke identifikuar problemet qe shkrimtaret ndeshin, ndersa parashikojne vepren e tyre.

Përgjigja e saktë

Përgjigja e saktë është A.

3. Sipas autores, pergatitja e pare dhe me e mire per e qene shkrimtar, eshte:
A. Te fitosh kenaqesi nga fjalet
B. Te ndash sekretet e tua me te tjeret
C. Te shkruash shpejt dhe zhurmshem
D. Te jesh lexues I mire

Përgjigja e saktë

Përgjigja e saktë është D.

Pyetjet me zhvillim për tekstin e parë:

1. Interpretoni qendrimin qe ka autorja ne lidhje me rishikimin e nje vepre. Pse eshte e
rendesishme kjo etape per procesin e te shkruarit?

Përgjigja e saktë

Interpretimi:

  • Rishikimi/ rishkrimi është një pjesë, etapë e rëndësishme e krijimtarisë, një moment mjaft i dobishëm për procesin e të shkruarit etj.

Rëndësia:

  • Për të bërë ndryshimet e duhura në formë dhe përmbajtje;
  • Për ta përsosur stilin;
  • Për të shkruar sa më mirë.

2. Identifikoni dy nga teknikat e shkrimit ne dy paragrafet permbylles te kesaj pjese.

Përgjigja e saktë

Teknikat e shkrimit:

  • Përdorimi i vetës II shumës (ku përfshin lexuesin);
  • Dhënia e mesazhit;
  • Pyetjet retorike me efekt nxitës;
  • Rimarrja e argumentit (tezës) në paragrafin hyrës;
  • Fjali të shkurtra;
  • Folje në urdhërore;
  • Fjali nxitëse.

Teksti i dytë, nga lista e veprave

Në provimin e Maturës së vitit 2018 si tekst i dytë ka rënë I huaji nga Albert Kamy.

Fragmenti që ka rënë në provim është ky:

Klikoni këtu për të hapur tekstin e dytë

Albert Kamy
I huaji

Edhe kur je ne banken e te akuzuareve eshte gjithmone interesante te flasin per ty. Gjate akuzes se
prokurorit dhe mbrojtjes se avokatit tim, mund te them se u fol me shume per mua se sa per krimin tim.
Per me teper a ndryshonin nga njera-tetra akuza dhe mbrojtja? Avokati ngrinte duart dhe me bente
fajtor, por me arsye. Prokurori zgjaste duart dhe nxirrte ne shesh fajesine, por pa arsye. Diçka me
ngacmonte perbrenda. Megithe shqetesimet e mia, nganjehere me vinte te nderhyja dhe atehere
avokati me thoshte: “Pushoni, eshte me mire per ju”. Dukej si ne nje fare menyre kjo ceshtje trajtohej e
shkeputur nga une. Cdo gje zhvillohej pa nderhyrjen time. Percaktohej fati im pa marre mendimin tim.
Here pas here, me vinte tu prisja fjalen te githeve e u thosha: “Por, ta marrim vesh, kush eshte i
akuzuari. Ka rendesi te jesh I akuzuari. Edhe une kam diçka per te thene.” Por, pasi mendohesha, skisha
asgje per te thene. Per me teper duhet te pranoj se deshira qe ke per tu hapur pune njerezve nuk zgjat
shume.

Mbrojtja e avokatit tim dukej sikur nuk do to mbaronte kurre. Megjithate nje çast degjova tek thoshte”
“Eshte e vertete qe kam vrare.” Pastaj ai vazhdoi me te njejtin ton duke thene “une” sa here fiste per
mua. U cudita shume. U perkula drejt nje xhandari dhe e pyeta perse. Ai me tha te heshtia dhe pas nje
çasti shtoi: “Te githe avokatet keshtu bejne.” Kurse une mendova se e bente per te me menjanuar nga
çeshtja, per te me kthyer ne hic dhe ne nje fare menyre, te me zevendesonte. Por tashme me dukej se
isha shume larg nga kjo salle. Per me teper avokati im mu duk qesharak. Ai kundershtoi shpejt e shpejt
provokimin ge u be dhe pastaj foli edhe ai per shpirtin tim. Por m’u duk se kishte shume me pak talent
se prokurori. “Edhe une, tha ai, kam veshtruar mbi kete shpirt, por ndryshe nga perfaqesuesi i shquar i
prokurorisë, unë kam zbuluar diçka dhe mund te them se kam lexuar aty me lehtesi.” Ai kishte lexuar aty
se une isha njeri i ndershem, nje punonjes i rregult, i palodhur, besnik ndaj qendres se punes, I dashur
nga te gjithe dhe zemerdhembshur ndaj halleve te te tjereve. Per te une isha një djale shembullor, qe e
kishte mbajtur te emen sa kishte patur mundesi. Se fundi kisha shpresuar se nje azil do jepte gruas plake
rehatine qe mundesite e mia nuk arrinin tia siguronin. “Habitem, zoterinj, shtoi ai, qe u be zhurme kaq e
madhe rreth ketij azli. Sepse tek e fundit, nese duhet dhëne nje prove e dobise dhe rendesise se ketyre
institucioneve duhet thene se ato subvencionohen nga vete shteti.” Vetem se ai nuk foli per varrimin
dhe ndjeva se kjo mungonte ne fjalen e tij te mbrojtese. Por per shkak te gjithe ketyre ligjeratave te
giata, ketyre ditëve dhe oreve pambarim, gjate te cilave u fol per shpirtin tim, pata pershtypjen se çdo
gjë kthehej ne një uje te pangjyre qe me turbullonte mendte.

Me ne fund me kujtohet vetem se, ndersa avokati im vazhdonte te fliste, tingujt e borise se nje
akulloreshitesi qe vinin nga rruga, pershkonin gjthe hapesiren e korridoreve, te salles se gjyqit dhe
arrinin deri tek une. Me mberthyen kujtimet e një jete qe s’me perkiste me, por ku une kisha gjetur
gezimet me te vogla e me te forta: aromat e veres, lagjen e dashur, qiellin e veçante te mbremjeve, te
qeshuren dhe fustanet e Maries. Mendoja sa e kote qe prania ime ne kete vend e një lemsh m’u be ne
gryke dhe prisja me ngut te merrte fund e gjithe kjo e te gjeja perseri qeline time dhe gjumin. Degjova
turbullt avokatin tim te çirrej duke perfunduar se gjyqtaret nuk do te denonin me vdekje nje punonjës te
ndershem qe gabon ne nje çast hutimi dhe te kerkonte rrethana lehtesuese per një krim qe do te me
rendonte perjete ne ndergjegje, e ky do te qe ndëshkimi me i sigurt. Trupi gjykues e pezulloi seancen
dhe avokati u ul i rraskapitur.

Ne pritem një kohe shume te gjate, afer treçerek ore, me duket. Me ne fund tringelliu nje zile. Avokati
im u largua duke thene: “Kyetari i jurise do te lexojë pergigjet. Juve do tju fusin brenda vetem per
formulimin e vendimit.” U perplasen dyert. Njerezit vraponin nepër shkalle dhe nuk e kuptoja ne ishin
afer apo larg. Pastaj degjova një ze te mbytur qe lexonte dicka ne salle. Kur zija ra perseri dhe u hap
dera, heshtja e salles u ngrit drejt meje, heshtja, dhe me te ndjenja e veçante qe me pushtoi kur vura re
se gazetari i ri i kishte hequr syte nga une. Nuk veshtrova nga Maria. Nuk pata kohe, sepse kryetari tha
ne menyre qe disi me habiti se do te me prisnin koken ne mes te nje sheshi ne emër te popullit francez.
Atehere m’u duk se kuptova ndjenjën qe lexoja tek te gjitha fytyrat. Mendoj se ishte respekt. Avokati e
vuri doren mbi doren time. Nuk mendoja me per asgje. Por kryetari me pyeti nese kisha gje per te
shtuar. U mendova. Thashë: “Jo”. Atehere me moren.

Pyetjet me alternativa për tekstin e dytë:

1. Perse Mersoi nuk nderhyn dot ne gjyq?
A. Ai beson tek aftesite e avokatit
B. Avokati I tij mendon se mund te demtoje ceshtjen
C. Keshtu jane rregullat e gjyqit
D. Nuk e lejuan turma e irrituar te flase

Përgjigja e saktë

Përgjigja e saktë është B.

2. Avokati thote “une” sa here flet per Mersoin, sepse: (1 pike)
A. Eshte ne stilin e avokatit nje perdorim I tille
B. Keshtu kane rene dakort te dy qe ne fillim
C. Kerkon te shfaqe nje shenje solidariteti kundrejt Mersoit
D. Kerkon te perjashtoje ate perfundimisht nga procesi gjyqesor

Përgjigja e saktë

Përgjigja e saktë është D.

3. Karakteristikat e stilit te Kamy ne kete fragment eshte: (1 pike)
A. Abstagimet e shumta teoriko-filozofike
B. Analizat e thella psikologjike
C. Tonet e larta
D. Thjeshtesia e rrefimit

Përgjigja e saktë

Përgjigja e saktë është D.

Pyetjet me zhvillim për tekstin e dytë:

1. Kujtimi I momenteve te se kaluares nga ana e Mersoit luan nje rol te dyfishte. Shpjegoni kete rol. Cili
eshte efekti qe kane tek Mersoi keto kujtime.

Efekti: ________

Përgjigja e saktë

Roli i dyfishtë:

  • Së pari: Kujtimi i momenteve të së shkuarës i shërben Mërsoit si një shkëputje nga realiteti, nga një gjyq ku ai
    ndihet i përjashtuar.
  • Së dyti: Mërsoi fillon të ndiejë fuqinë e kujtimeve dhe vlerën e atyre momenteve që i kanë sjellë dikur lumturi.

Efekti:

Mërsoi e kupton se e ka humbur aftësinë të gëzojë (shijojë) dhe të përjetojë momente të tilla. Kjo humbje atij fillon t’i bëjë përshtypje për herë të parë dhe pikërisht të kuptojë një vlerë të tij të brendshme, të cilën e kishte pasur deri më atë çast dhe që e kishte mohuar.

2. Procesi gjyqesor, qe po zhvillohet kunder Mersoit, shfaqet fals, joracional dhe I pashprese. Arsyetoni
rreth ketij, duke u mbeshtetur ne skenen e dhene.

Përgjigja e saktë

Përgjigje e plotë:

Gjyqi merret me veprime të së shkuarës së Mërsoit dhe jo me vrasjen që ai ka bërë. Mërsoi është tërësisht i përjashtuar. “Viktima” nuk ka zë të mbrohet apo shprehë mendimin e vet. Vendimi i gjyqit është joracional, atij do t’i pritet koka në një shesh dhe kjo në emër të popullit francez. Ai duket sikur s’ka të bëjë fare me gjyqin ku po vendoset fati i tij. Mërsoi duket sikur merr pozicionin e një gjyqtari: dëgjon, shikon, vëzhgon dhe jep gjykime se si duhet bërë drejtësia.

Përgjigje e pjesshme:

  • Mërsoi nuk ndihet pjesë e gjyqit që zhvillohet për të.
  • Mërsoi po dënohet për veprime dhe sjellje të së shkuarës dhe jo krimin e kryer

Kini parasysh se këto ushtrime janë marrë nga provimet e Maturës së viteve të kaluara.

Kryeni provimin e gjuhës shqipe dhe letërsisë online

Për të përfunduar këtë kurs online ju duhet të kryeni edhe provimin e gjuhës shqipe dhe letërsisë online, në mënyrë të tillë që të zbuloni se në çfarë niveli janë përgatitjet tuaja dhe të familjarizoheni me pyetjet dhe ushtrimet që do të hasni në testin përfundimtar.

Për të kryer provimin e gjuhës shqipe dhe letërsisë online, klikoni këtu.

Kryerja e provimit konsiston në 20 pyetje të cilat për çdo përgjigje të saktë do t’ju japin nga 1 pikë. Nëse arrini të gjeni të gjithë pyetjet saktë dhe të grumbulloni 20 pikë ju do të jeni kalues me 100%, në të kundërt do t’ju shfaqet përqindja e fituar sipas përgjigjeve tuaja, si edhe përgjigjet e gabuara që të arrini të punoni për to.

Përfundimi

Provimet e Maturës Shtetërore 2019 do t’u serviren afërsisht 30 mijë maturantëve. Ato janë provimet të cilave ju duhet t’i kushtoni një rëndësi të lartë nëse dëshironi të arrini rezultate maksimale, pasi këto rezultate do t’ju mundësojnë çelësin që hap deren drejt rregjistrimit në një program studimi në shkollën e lartë.

Suksese për të gjithë.